กรอบหลุยส์คืออะไร: ประวัติและความรู้จากช่าง 30 ปี

"พี่ครับ กรอบหลุยส์แพงไหม" คำถามนี้ผมได้ยินเกือบทุกวันตลอด 30 ปีที่ทำร้านกรอบรูป บางคนถามเพราะอยากได้ บางคนถามเพราะรู้สึกว่าแพงแน่ๆ และบางคนถามเพราะไม่รู้เลยว่า "หลุยส์" หมายถึงอะไร

วันนี้ผมอยากเล่าให้ฟังทั้งหมดตั้งแต่ต้นกำเนิด กระบวนการทำ ไปจนถึงวิธีเลือกให้ถูกต้อง

ที่มาจากราชสำนักฝรั่งเศส

คำว่า "กรอบหลุยส์" มาจากสไตล์กรอบที่ถูกพัฒนาขึ้นในยุคพระเจ้าหลุยส์แห่งฝรั่งเศส โดยเฉพาะในยุคพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ผู้ทรงครองราชย์ตั้งแต่ ค.ศ. 1643 ถึง 1715 ยาวนานถึง 72 ปี ซึ่งถือเป็นการครองราชย์ที่ยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ยุโรป

พระองค์ทรงสร้างพระราชวังแวร์ซายส์ให้เป็นศูนย์กลางแห่งความงดงามของโลก และทรงกำหนดให้ทุกสิ่งในราชสำนักต้องแสดงออกถึงพระราชอำนาจและความยิ่งใหญ่อย่างชัดเจน กรอบรูปที่ใช้ในพระราชวังจึงถูกออกแบบให้มีลวดลายเต็มทุกพื้นที่ แกะสลักด้วยมือ และปิดทองคำเปลวจริง เพื่อให้ดูหรูหราที่สุดเท่าที่ฝีมือมนุษย์ในยุคนั้นจะทำได้

สิ่งที่น่าสนใจคือกรอบแบบนี้ไม่ได้ถูกเรียกว่า "กรอบหลุยส์" ในฝรั่งเศส แต่ถูกเรียกตามยุคสมัยที่ผลิต เช่น Louis Quatorze สำหรับยุค Louis XIV คำว่า "กรอบหลุยส์" เป็นคำที่คนไทยนำมาใช้เรียกกรอบแบบฝรั่งเศสลายเต็มอย่างรวมๆ

กระบวนการทำกรอบหลุยส์แท้

กรอบหลุยส์ดั้งเดิมที่ทำด้วยมือนั้นใช้กระบวนการที่ซับซ้อนและใช้เวลามาก

ขั้นแรกคือการเตรียมไม้โดยเลือกไม้ที่มีเนื้อแน่นพอที่จะแกะสลักได้ละเอียดโดยไม่แตกหรือแยก จากนั้นช่างจะเคลือบ gesso ซึ่งเป็นปูนฉาบเนื้อละเอียดทับลงไปหลายชั้นเพื่อสร้างพื้นผิวที่เรียบและแน่นพอสำหรับการแกะสลัก เมื่อ gesso แห้งสนิทแล้วช่างจะแกะสลักลวดลาย C scroll, S curve, เปลือกหอย, กระหนก, ดอกไม้ และลายต่างๆ ลงไปด้วยมือ

หลังจากแกะสลักเสร็จจะเคลือบ bole ซึ่งเป็นดินแดงบดละเอียดผสมน้ำที่จะช่วยให้ทองคำเปลวติดดีขึ้น จากนั้นจึงปิดทอง ทองคำเปลวแต่ละแผ่นมีความบางเพียง 0.0001 มิลลิเมตร บางกว่าเส้นผมมนุษย์ถึง 500 เท่า การปิดทองต้องอาศัยทักษะและความประณีตสูงมาก เพราะทองคำเปลวจะขาดแตกง่ายมากแม้แค่ลมหายใจ

ขั้นสุดท้ายคือการ burnish หรือขัดทองให้เงาในบางพื้นที่ในขณะที่ปล่อยให้บางส่วนดูด้าน ความตัดกันระหว่างส่วนที่เงาและส่วนที่ด้านสร้างมิติและความลึกให้กับกรอบ ซึ่งเป็นลักษณะพิเศษที่ไม่สามารถทำได้ด้วยการฉีดพ่นสีทอง

4 ยุคหลุยส์ที่ต่างกัน

ในประเทศไทยคนมักเรียกกรอบลายเยอะๆ ว่ากรอบหลุยส์รวมๆ แต่จริงๆ แล้วมี 4 ยุคที่มีลักษณะต่างกันชัดเจน

Louis XIII มีลวดลายน้อยกว่ายุคอื่น เส้นตรงมากกว่า ลวดลายเป็นระเบียบและเข้มขรึม เหมาะกับคนที่อยากได้ความคลาสสิกโดยไม่รู้สึกว่าหนักเกินไป

Louis XIV คือยุคบาโรกที่ผมพูดถึง ลวดลายเต็มทุกพื้นที่ หนาแน่น โอ่อ่า ให้พลังงานสูงมาก เหมาะกับห้องรับแขกขนาดใหญ่หรือที่ใช้ประดับสิ่งศักดิ์สิทธิ์

Louis XV หรือสไตล์โรโคโค เบาลงและมีเส้นโค้งมากขึ้น ลวดลายดูอ่อนหวานและประณีตกว่า Louis XIV เหมาะกับห้องที่ต้องการความหรูหราแต่ไม่รู้สึกเป็นทางการมากเกินไป

Louis XVI หรือสไตล์นีโอคลาสสิก กลับมาสู่เส้นตรงและความสมมาตรมากขึ้น แต่ยังคงรายละเอียดลวดลายไว้ เป็นกรอบที่หลายคนรู้สึกว่า "คลาสสิกแต่ไม่หนัก"

เรซิ่นหล่อกับไม้แกะสลัก วิธีดูความต่าง

ปัจจุบันกรอบหลุยส์ในตลาดส่วนใหญ่ผลิตจากเรซิ่นหล่อพิมพ์ ซึ่งมีราคาถูกกว่ามากและผลิตได้ในปริมาณมาก แต่มีความต่างจากงานแกะสลักจริงในหลายด้าน

กรอบเรซิ่น ลวดลายจะเหมือนกันทุกชิ้นอย่างสมบูรณ์แบบ เพราะหล่อจากแม่พิมพ์เดียวกัน น้ำหนักจะเบากว่าไม้จริงในขนาดเดียวกัน และถ้าสีหลุดหรือกระแทกจะเห็นว่าข้างใต้เป็นพลาสติกสีขาวหรือสีเทา

กรอบไม้แกะสลัง ลวดลายจะมีความแตกต่างเล็กน้อยในแต่ละชิ้น เพราะแกะด้วยมือ ความไม่สมบูรณ์แบบเหล่านั้นคือสัญลักษณ์ของงานฝีมือจริง น้ำหนักจะหนักกว่าชัดเจน และถ้าสีหลุดจะเห็นเนื้อไม้หรือ gesso ข้างใต้

วิธีทดสอบง่ายๆ คือกดนิ้วเบาๆ ที่ส่วนลวดลาย เรซิ่นจะให้เสียงกลวงเล็กน้อย ในขณะที่ไม้จริงจะให้เสียงทึบกว่า

ในประเทศไทยกรอบหลุยส์นิยมใช้กับปริญญาบัตร รูปหมู่ ภาพมงคล รูปพระ และผ้ายันต์ เพราะลวดลายที่หนาแน่นช่วยเพิ่มความสง่างามและความศักดิ์สิทธิ์ให้กับสิ่งที่อยู่ในกรอบได้อย่างน่าประหลาดใจ

สนใจกรอบหลุยส์แบบไหน ส่งรูปสิ่งที่จะกรอบมาให้ดูได้เลยครับ

---